Thursday, June 30, 2016

سارتر، روشنفکران اروپایی و صهیونیسم



نویسنده: جوزف مسعد
ترجمه: زهیر باقری نوع پرست
چه چیزی در ماهیت صهیونیسم، نژادپرستی‌اش، و سیاستهای استعماری‌اش وجود دارد که همچنان بسیاری از روشنفکران اروپایی چپ‌گرا از فهم آن عاجز هستند؟ چرا فلسطینی‌ها همدلی بسیار کمی از جانب روشنفکران چپ‌گرای برجسته مانند ژان پل سارتر و میشل فوکو دریافت کرده‌اند، یا فقط همدلی‌های تصادفی از جانب دیگر روشنفکران چپ‌گرا مانند ژاک دریدا، پیر بوردیو، اتین بالیبار و اسلاوی ژیژک دریافت کرده‌اند؟ ادوارد سعید درباره مواجه‌اش با سارتر و فوکو (که ضد فلسطینی بودند) و ژیل دلوز (که ضد صهیونیست بود) سخن گفته است. تعهد سیاسی و فکری‌ای که سارترِ طرفدارِ صهیونیسمْ بابِ آن را گشود و ادوارد سعید شاهد آن بود، به عنوان نماد نگرش بسیاری از روشنفکران چپ گرا و لیبرال اروپای امروز باقی مانده است.
در حالی که بسیاری از این روشنفکران علیه نژادپرستی و تفوق سفیدپوستان بر نژادهاى دیگر به صورت عمومی موضع گرفته‌اند، با نازیسم و آپارتاید آفریقای جنوبی مخالفت کرده‌اند، به نظر با استعمار کهن و جدید مخالف هستند، اما بسیاری از آنها در میراث سارتری سهیم هستند؛ میراث نگرشی که نمی‌خواهد تغییر در وضعیت یهودی‌های اروپایی ـ که همچنان به عنوان نجات یافتگان از هالوکاست در اروپا معرفی می‌شوند ـ را ببیند.
وضعیت یهودی اروپایی به عنوان استعمارگر که از خشونت استعماری نژادپرستانه در سده اخیر علیه مردم فلسطین استفاده کرده است وضعیتی است که آنها از به رسمیت شناختن آن سرباز می‌زنند و همچنان به شدت در برابر آن مقاومت می‌کنند. هرچند برخی از روشنفکران به وضوح خشونت یهودی اسرائیلی را در غزه و کرانه باختری، و اشغال این سرزمین‌ها می‌بینند، همچنان به  تصویر دولت یهودی که توسط بازماندگان هالوکاست بنا شده است و نه توسط مهاجران مسلح استعمارگر پایبند مانده‌اند.
پیر بوردیو در مصاحبه‌ای با Revue d’etudes palestiniennes در سال 2000 عنوان کرد: «من همیشه نسبت به اتخاذ موضع علنی مردد بوده‌ام... چرا که احساس می‌کردم به اندازه کافی برای شفاف سازی‌های واقعی درباره آنچه که بدون شک دشوارترین سوال تراژیک زمان ما است ـ چگونه بین قربانیان خشونت نژادپرستانه در حد اعلی آن و قربانیان این قربانیان انتخاب کنم ـ صلاحیت ندارم».
اگر بوردیو به هالوکاست اشاره می‌کند، پس او خود قربانی پروپاگاندای صهیونیستی است. مهم نیست صهیونیسم چقدر در این پروپاگاندا می‌دمد و از آن به عنوان بهانه‌ای برای خشونت نژادپرستانه علیه فلسطینی‌ها استفاده می‌کند، هالوکاست ماهیت نژادپرستانه اسرائیل را توجیه نمی‌کند. اگر بوردیو این را می‌پذیرفت، آنگاه این دوراهی انتخاب بین اسرائیل و قربانیان آن به آسانی حل می‌شد.
ژاک دریدا را به‌عنوان نمونه‌ دیگر درنظر بگیرید، آن هنگام که در اورشلیم اشغال شده در سال 1986 درس می‌داد موضع خود را این چنین عنوان کرد «خوش دارم در همین بدو امر همبستگی خود را با همه آنهایی اعلام کنم که در این سرزمین از پایان خشونت دفاع می‌کنند، جنایات تروریسم و سرکوب پلیس و ارتش را محکوم می‌کنند، و از عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از سرزمین‌های اشغالی علاوه بر به رسمیت شناختن حق فلسطینی‌ها برای انتخاب نمایندگان خود برای مذاکرات حمایت می‌کنند.» هرچند دریدا احساس کرد ضروری است که در سخنرانی خود بگوید «نیازی به گفتن نیست که وجود دولت اسرائیل از این پس باید توسط همه به رسمیت شناخته شود».
به رغم مخالفت دریدا در اواسط دهه 80 سده بیستم با آفریقای جنوبی نژادپرست که به برتری سفید پوستها بر دیگر نژادها قائل بود، او بر این باور است که اسرائیل - دولت نژادپرست یهودی - باید توسط همه به رسمیت شناخته شود. خودداری و مقاومت دریدا از دیدن اینکه استعمار و نژادپرستی اسرائیلی با همان خشونتی درون دولت اسرائیل عمل می‌کند - اگرچه به روش‌هایی متفاوت -  که در سرزمین‌هایی که اسرائیل اشغال کرده است، مانیفستی از تعلق احساسی به اسرائیل است، که دریدا به صورت علنی آن را به عنوان انگیزه این سخن اعلام می‌کند: «همانطور که از حضور من در اینجا مشخص است، این بیانیه تنها به خاطر نگرانی من درباره عدالت و دوستی من نسبت به فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها نیست. به عنوان ابراز احترامی برای پنداره‌ای به خصوص از اسرائیل و ابراز امید برای آینده آن است.»
مشخص است که دریدا نسبت به پنداره‌ای به خصوص از اسرائیل احساس تعلق می‌کند که با برخی از اعمال اسرائیل مانند اشغال آلوده شده است. در این زمینه او به سختی با صهیونیست‌های لیبرالی تفاوت دارد، آنهایی که  قتل عام و سرکوب فلسطینی‌ها در زمان زمامداری پی در پی دولت های حزب کارگر هیچ گاه برایشان مهم نبود ولی تنها زمانی که دولت حزب لیکود روشی مشابه را در زمان اشغال لبنان پیش گرفت رسوا شدند.
در مصاحبه‌ای که دریدا بعدتر با روزنامه الحیات در مارس 2000 در سفرش به مصر ـ به منظور برگزاری چند کلاس ـ انجام داد، مدعی مخالفت ادامه دارش با اشغال توسط اسرائیلی‌ها و حمایت از مقاومت فلسطینی‌ها علیه این اشغال شد. هرچند او یک اخطار اضافه کرد که عبارتست از «من در جبهه‌ای که تمایلات ضدیهود دارد هم نیستم». دریدا هیچ‌گاه توضیح نمی‌دهد این پیوندی که از نظر خودش، مقاومت فلسطینی علیه خشونت نژادپرستانه یهودی را به «تمایلات ضدیهود» مرتبط می‌سازد چیست.
موضع دریدا در قبال اسرائیل، مانند بوردیو، به هیچ عنوان منحصر به فرد نیست. روشنفکر چپ‌گرای فرانسوی اتین بالیبار اخیرا برای تعداد زیادی از همکارانش بیانیه‌ای ارسال کرده تا سفر اخیرش به اسرائیل ـ برای تدریس ـ را توجیه کند. بالیبار که درباره مزایا و معایب بایکوت آکادمیک اسرائیل ـ که برخی از اعضای آکادمی و نهادهای فرانسوی در حال اجرای آن هستند ـ سخن می‌گوید. بدون اینکه اعلام کند، او با مخالفان بایکوت اسرائیل هم‌موضع است. هرچند او ادعا می‌کند که از این بایکوت حمایت می‌کند، سفر و تدریس در اسرائیل دروغ بودن این ادعای او را نشان می‌دهد. بالیبار برای توجیه خود ادعا می‌کند که وضعیت او «تناقض» نیست بلکه یک «دشواری» است. از یک طرف او نمی‌خواهد اعضای آکادمی اسرائیلی که با اشغال دولت خود مخالف هستند را ایزوله کند، و با این ادعا او سفرش به اسرائیل را توجیه می‌کند، و از طرف دیگر او عنوان می‌کند که اسرائیلی‌های ارزشمند این چنینی بسیاری کمی وجود دارند.
بالیبار توضیح نمی‌دهد چگونه تدریس در اسرائیل در پایان دادن به ایزوله ماندن آن عده محدود اسرائیلی کمکی می‌کند، سفر او مشروعیت اسرائیل را افزایش می‌دهد. سفرهایی که توسط روشنفکران برجسته جهان انجام می‌شود که حتی توانایی انتقاد کردن در زمان حضورشان در اسرائیل را دارند (و از این رو پنداره پروپاگاندایی اسرائیل مبنی بر «تنها دموکراسی خاورمیانه» را تایید می‌کنند). بالیبار هیچ جا در توجیه خود به این واقعیت اشاره نمی‌کند که اسرائیل یک دولت یهودی نژادپرست است؛ مخالفت او تنها با اشغال کرانه باختری و غزه است. ظاهرا بالیبار باور دارد که ملاقات با نهادهای آکادمیک و اعضای آکادمی فلسطینی به عنوان بخشی از مخاطبین خود، سفر او را توجیه می‌کند.
مشخصا بالیبار از ماهیت اسرائیل و سیاستهای نژادپرستانه اش ناآگاه نیست و به عنوان مثال آن را به آپارتاید آفریقای جنوبی تشبیه می‌کند. ولی آیا او در اواسط دهه 80 میلادی سده بیستم به آفریقای جنوبی آپارتاید سفر می‌کرد و خواستار عقب نشینی نیروهای آفریقای جنوبی از آنگولا و نامیبیا می‌شد و از اعضای آکادمی نامیبیا می‌خواست که با او ملاقات کنند در حالی که تمام وقت درباره نژادپرستی آفریقای جنوبی چیزی نمی‌گفت؟ چه نوع اخلاقی در این توجیه به نمایش گذاشته می‌شود؟ انسان حیران می‌ماند که از نظر بالیبار آیا این یک «تناقض» است یا یک «دشواری».
ژیژک، روشنفکر سوسیالیست مشهور اسلووانیایی، در کتاب خود «به بیابان واقعیت خوش آمدید» به غیرمبتکرانه‌ترین روش به مسئله فلسطین می‌پردازد. نژادپرستی بنیادین صهیونیسم و فرزند عینی آن دولت نژادپرست یهودی، برنامه‌های درسی مدارس یهودی اسرائیلی،  بازنمایی فلسطینی‌ها در رسانه‌های یهودی اسرائیلی نژادپرست، اعلامیه‌های نژادپرستانه رهبران یهودی اسرائیلی چپ و راست، یا حقوق تفوق یهودی‌ها یا مزایایی که صهیونیسم و قوانین و سیاست‌های دولت اسرائیلی را هدایت می‌کنند برای او مهم نیستند – همه اینها به نظر برای او اهمیت خیلی کمی دارند – بلکه چیزی که برای او مهم است این است که نباید با «یهودی‌ستیزی» عرب‌ها «مدارا» کرد.
ژیژک ادعاهای پروپاگاندایی برگرفته از صهیونیسم را عنوان می‌کند که هیچ ربطی به واقعیت ندارد، مثلا اینکه «هیتلر همچنان در اغلب کشورهای عربی به عنوان یک قهرمان شناخته می‌شود» و اینکه پروتکل بزرگان صهیون و دیگر افسانه‌های یهودی‌ستیزانه در کتاب‌های درسی دبستانی مدارس عربی یافت می‌شود. در حالی که به نظر می‌رسد او از سیاست‌های تبعیض‌آمیز اسرائیلی علیه شهروندان فلسطینی اسراییل و فعالیت‌های تروریستی هرروزه‌ی اسرائیل که علیه فلسطینی‌های غزه و کرانه باختری اعمال می‌شود آگاه است، برای ژیژک این نبرد، نبرد ناسیونالیسم‌های رقیب است و تنها به وسیله مداخله نظامی ناتو حل خواهد شد.
{از نظر ژیژک} عربها در حال مقاومت در برابر استعمار یهودی صهیونی و پایبندی این استعمار به تفوق سفیدپوستان اروپایی در استتار یهودی نیستند؛ بلکه مشخصه این نبرد، نفی « مدرنیته» توسط اسلام است که به وسیله «جهان وطنی» یهودی راه اندازی شده است.
در مقاله وی «دفاع اسرائیل از اصل رواداری لیبرال غربی» با اشاره به نقش نواستعمارگرایی آن رقیق شده است، ولی مشخصا این مانع از سفر ژیژک به دولت یهودی نژادپرست نمی‌شود، جایی که هفته پیش در آنجا بود و چهار سخنرانی برگزار کرد و به نقل از هاآرتص هیچ گاه اسمی از فلسطینی‌ها نبرد یا حتی یک بار اشاره‌ای به نژادپرستی و ترور اسرائیلی نکرد. این است میراث ژان پل سارتر برای بسیاری از روشنفکران چپ‌گرای اروپایی.
اگر سارتر نتوانست ببیند که چگونه اروپایی‌های یهودی که اروپا را به عنوان پناهجویان هالوکاست ترک کردند به عنوان استعمارگران مسلح به فلسطین پا گذاشتند، رویکرد ژیژک خائنانه‌تر است. در حالی که او اصرار دارد هالوکاست ارتباطی به مبارزه فلسطینی-اسرائیلی ندارد، به نگرش خود به استعمارگران یهودی به عنوان افرادی که همچنان پناه جویان هالوکاست باقی می‌مانند و قربانیان احتمالی یهودی‌ستیزی اعراب هستند ادامه می‌دهد. ژیژک با وسواس فکری مخالفت خود را با یهودی‌ستیزی توسط آنهایی که برابر نژادپرستی خشن مقاومت می‌کنند اعلام می‌کند. یهودی‌ستیزی ژیژک که خود را در فروکاست یهودیت به مفهوم یهودی‌ستیزانه سنت «مسیحی ـ یهودی» نشان می‌دهد، و به شکلی یهودی‌ستیزانه یهودی‌ها را «جهان‌وطن» معرفی می‌کند، هیچ گاه برای خود ژیژک که این یهودی‌ستیزی را با فرافکنی به فلسطینی‌ها نسبت می‌دهد روشن نیست.
در حالی که وضعیت یهودی‌های اروپایی را به عنوان بازماندگان هالوکاست به تعلیق در می‌آورند، این روشنفکران اروپایی ناآگاه هستند از اینکه بخش عمده‌ای از استعمارگری صهیونیستی نیم قرن پیش از هالوکاست شروع شده و استعمارگران یهودی بخشی از جوخه‌های مرگ استعمار انگلیسی بودند که انقلابیون فلسطینی را بین سال‌های 1936 تا 1939 به قتل می‌رساندند. همان زمانی که هیتلر  شب بلورین را علیه یهودی‌های آلمانی  شروع کرد. پروژه یهودی‌ستیزانه صهیونیسم برای تخریب فرهنگ‌ها و زبان‌های جماعت یهودیان پراکنده به نفع عبری ابداع شده‌ای که هیچ کدام از جماعت یهودی به آن سخن نمی‌گفتند، به منظور بیرون کردن آنها از اروپا و منتقل کردن آنها به سرزمینی آسیایی که هیچ گاه در آنجا زندگی نکرده‌اند، هیچ گاه توسط این روشنفکرها بررسی نمی‌شود. آنها همچنین هیچ گاه تبانی ایدئولوژیک و عملی بین صهیونیسم و یهودی‌ستیزی را از زمان شروع این جنبش بررسی نمی‌کنند.
به نظر می‌رسد ژیژک در مقاله ای دیگر به اندازه کافی هشیار است تا به کاربرد مفاهیم یهودی‌ستیزانه توسط یهودی‌های صهیونیست برای توصیف فلسطینی‌ها اشاره کند. هرچند نتیجه‌ای که می‌گیرد این نیست که صهیونیسم همیشه بر یهودی‌ستیزی و اتحادی بین امپریالیست‌های یهودی‌ستیز و صهیونیست بنا نهاده شده، بلکه از نظر او اتحادی که صهیونیست‌های امروزی با یهودی‌ستیزی دارند ممکن است «هزینه نهایی برای تاسیس یک دولت یهودی باشد».
هنگامی که این روشنفکران اروپایی نگران آسیب رساندن یهودی‌ستیزی به استعمار مهاجران یهودی هستند، چشم بر دستاورد نهایی اسرائیل می‌بندند: تبدیل یهودی‌ها به یهودی‌ستیز و تبدیل فلسطینی‌ها به یهودی. چنان‌چه موضع آنها علیه بنیان نژادپرستانه دولت یهودی نباشد، حمایت آنها از مقاومت فلسطینی همواره توخالی است. همانطور که ژیل دلوز یک بار گفت، فریاد صهیونیست‌ها برای توجیه خشونت‌های نژادپرستانه‌شان هممیشه این بوده است «ما مردمانی هستیم که شبیه هیچ کس نیستیم»، در حالی که فریاد فلسطینی‌ها برای مقاومت همواره این بوده است «ما هم مانند دیگر انسان‌ها هستیم». روشنفکران اروپایی باید تصمیم بگیرند در هنگام مواجهه با مسئله فلسطین به کدام فریاد اعتنا خواهند کرد.

پست آخر.

اوراق شعر ما را بگذار تا بسوزند لب های باز ما را بگذار تا بدوزند بگذار خون ببارد از روی سینه ما روزی شکفته گردد گلهای کينه ما